Biến động là gì: cách đo lường và vì sao nó quan trọng

Biến động là mức độ và tốc độ chuyển động của giá. Nó không nói gì về hướng đi: một thị trường tăng 40 pip và một thị trường giảm 40 pip trong cùng khoảng thời gian có mức biến động như nhau. Với các giao dịch có thời gian hết hạn ngắn, biến động là đại lượng quyết định liệu thời gian hết hạn có đủ dài để ý tưởng của bạn kịp diễn ra hay không — và những dao động ngẫu nhiên có thể lật kết quả dễ dàng đến mức nào.

Biến động là về độ lớn, không phải hướng đi

Hãy nghĩ về hai buổi chiều yên ả. Buổi thứ nhất, EUR/USD trôi giữa 1.0850 và 1.0858 trong một giờ. Buổi thứ hai, nó dao động giữa 1.0820 và 1.0890 rồi kết thúc giờ đó đúng tại chỗ xuất phát. Cả hai giờ đều không có xu hướng, nhưng giờ thứ hai biến động mạnh hơn nhiều. Một giao dịch 1 phút trong giờ thứ nhất phụ thuộc vào một hai pip; trong giờ thứ hai, cùng một phút đó có thể dịch chuyển mười pip theo bất kỳ hướng nào.

Trực giác đằng sau độ lệch chuẩn

Thước đo biến động trong sách giáo khoa là độ lệch chuẩn của các thay đổi giá. Bạn không cần tính tay, nhưng nên nắm ý tưởng:

1. Lấy một chuỗi các thay đổi giá — chẳng hạn, mức thay đổi từ giá đóng M1 này sang giá đóng M1 kế tiếp trong 20 phút gần nhất.
2. Tìm giá trị trung bình của chúng.
3. Đo xem mỗi thay đổi thường cách giá trị trung bình đó bao xa.

Nếu hầu hết các phút thay đổi khoảng 1–2 pip, độ lệch chuẩn nhỏ. Nếu có phút đi 1 pip và có phút đi 8 pip, nó lớn. Theo một giả định đơn giản hóa phổ biến, khoảng hai phần ba số thay đổi nằm trong phạm vi một độ lệch chuẩn quanh trung bình và khoảng 95% nằm trong phạm vi hai độ lệch chuẩn. Thị trường thực có nhiều chuyển động cực đoan hơn bức tranh lý tưởng đó, và đó là một lý do khiến bất ngờ xảy ra thường xuyên hơn những gì toán học gợi ý.

Một hệ quả hữu ích: trong một thị trường giống bước ngẫu nhiên, mức chuyển động điển hình tăng xấp xỉ theo căn bậc hai của thời gian, chứ không tỷ lệ thuận với nó. Nếu giá thường đi khoảng 2 pip trong một phút, nó có xu hướng đi khoảng 4 pip trong bốn phút, chứ không phải 8. Đó là quy tắc kinh nghiệm, không phải định luật, nhưng nó giải thích vì sao tăng gấp đôi thời gian hết hạn không làm gấp đôi khoảng không cho giao dịch của bạn.

Biến động theo cụm

Biến động có xu hướng xuất hiện theo cụm: giai đoạn yên ắng nối tiếp giai đoạn yên ắng, giai đoạn dữ dội nối tiếp giai đoạn dữ dội. Một loạt nến lớn sau khi công bố dữ liệu thường kéo theo thêm nến lớn trong một thời gian, rồi dần trở lại trạng thái yên ắng hơn. Trên thị trường thực, hiện tượng theo cụm gắn với các phiên giao dịch (hoạt động tăng lên khi London và New York mở cửa; xem bài các phiên thị trường forex) và với tin tức trên lịch kinh tế.

Biến động theo cụm là một trong số ít đặc tính của giá khá đáng tin cậy: biết thị trường lúc này đang biến động mạnh cho bạn biết điều gì đó về vài phút tới. Không phải hướng đi — mà là độ lớn.

Trên các công cụ OTC, giá của Sky Trade do chính máy chủ của nó tạo ra bằng mô hình bước ngẫu nhiên có mức biến động thay đổi chậm theo thời gian. Giá OTC không theo bất kỳ thị trường thực nào, nên việc mở phiên và tin tức không ảnh hưởng đến chúng; các giai đoạn yên ắng và sôi động của chúng đến từ chính mô hình.

Cách đo biến động trên biểu đồ

• ATR (Average True Range). Kích thước trung bình của các cây nến gần đây, bao gồm cả khoảng trống giữa chúng. Nếu ATR trên M1 là 3 pip, thì gần đây một phút trung bình đi khoảng 3 pip từ đỉnh xuống đáy. Đây là câu trả lời trực tiếp nhất cho câu hỏi "lúc này chuyển động lớn cỡ nào?" — xem bài hướng dẫn ATR.
• Độ rộng Bollinger Bands. Khoảng cách giữa dải trên và dải dưới của Bollinger Bands dựa trên độ lệch chuẩn. Các dải co sát lại (một lần co thắt) cho thấy biến động thấp; các dải bung rộng cho thấy sự mở rộng.
• Biên độ nến thô. Chỉ cần so sánh vài cây nến gần nhất với hai mươi cây trước đó đã hiệu quả đến bất ngờ. Nếu nến gần đây cao gấp đôi bình thường, điều kiện đã thay đổi.
• Trang công cụ. Mỗi trang công cụ trên Sky Trade, ví dụ EUR/USD, hiển thị mức biến động được tính từ nguồn giá của chính Sky Trade, rất tiện để so sánh các công cụ trước khi mở terminal.

Ví dụ minh họa

Giả sử ATR(14) trên GBP/USD khung M1 là 2.5 pip. Bạn thấy một thiết lập mà bạn tin có thể đưa giá lên cao hơn 4 pip.

• Với thời gian hết hạn 30 giây, mức chuyển động điển hình vào khoảng 2.5 × √0.5 ≈ 1.8 pip. Chuyển động 4 pip mà bạn kỳ vọng khó có thể hoàn thành kịp, và nhiễu vài pip có thể dễ dàng quyết định giao dịch.
• Với thời gian hết hạn 3 phút, mức chuyển động điển hình vào khoảng 2.5 × √3 ≈ 4.3 pip. Ý tưởng của bạn giờ có xấp xỉ khoảng không cần thiết — nhưng nhiễu cũng vậy, và nó cũng hoàn toàn có thể đi ngược lại bạn.

Phép tính này chỉ mang tính minh họa; nó không biến giao dịch nào thành giao dịch tốt. Điều nó cho thấy là mối quan hệ: thời gian hết hạn quá ngắn so với biến động khiến phân tích của bạn không kịp phát huy, còn thời gian dài hơn cho cả ý tưởng của bạn lẫn sự ngẫu nhiên có khoảng không để vận hành. Để thảo luận đầy đủ, xem bài chọn thời gian hết hạn.

Vì sao biến động quan trọng với thời gian hết hạn ngắn

• Biến động thấp + thời gian hết hạn ngắn — giao dịch thường được quyết định bởi một pip hoặc ít hơn, nên kết quả hòa và gần hòa là phổ biến, và các tick nhỏ chi phối.
• Biến động cao + thời gian hết hạn ngắn — các dao động ngẫu nhiên lớn có thể đưa giá đi rất xa theo bất kỳ hướng nào chỉ trong vài giây; một ý tưởng đúng vẫn có thể thua vì một cú giật duy nhất.
• Mở rộng đột ngột — sau một giai đoạn yên ắng, những cây nến lớn đầu tiên của đợt mở rộng là nơi tập trung phá vỡ giả và đảo chiều mạnh.

Những sai lầm điển hình

• Mặc định coi biến động cao là cơ hội. Nó phóng đại chuyển động theo cả hai hướng.
• Tăng số tiền giao dịch khi thị trường "đang chạy". Dao động lớn hơn nghĩa là bất định lớn hơn, không phải xác suất tốt hơn.
• Dùng cùng một thời gian hết hạn trong một giờ chết của phiên châu Á và ngay sau một đợt công bố dữ liệu lớn.
• Nhầm lẫn biến động với xu hướng. Một vùng đi ngang dao động dữ dội có biến động cao nhưng không có xu hướng.

Cách thiết lập trong terminal Sky Trade

Thêm ATR hoặc Bollinger Bands từ danh sách chỉ báo phía trên biểu đồ; ATR hiển thị trong một bảng riêng bên dưới giá, Bollinger Bands nằm ngay trên giá. Kênh Keltner và Donchian trong cùng danh sách cũng giãn ra và thu hẹp theo biến động.